Lễ hội tịch điền Đọi Sơn (Duy Tiên, Hà Nam) được phục dựng lần đầu vào năm 2009, có Phó chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan tới dự, và Chủ tịch tỉnh Hà Nam đã thực hiện nghi thức cày tịch điền trong bộ quần áo vải nâu giản dị. Đây là một nghi thức quan trọng nhất của lễ hội. Lễ hội tịch điền Đọi Sơn Xuân Canh Dần sẽ diễn ra từ mùng 5 đến mùng 7 Tết.

Chưa rõ xưa mặc thế nào

Năm nay, lễ hội mang tính chính quy, nên Ban tổ chức (BTC) gặp một số khó khăn để phục dựng nghi thức này, vì không có khuôn mẫu để theo, đặc biệt là việc chọn lựa trang phục cho lãnh đạo Nhà nước khi cày tịch điền.

Theo PGS-TS Lương Hồng Quang, Viện phó Viện Văn hóa nghệ thuật (đơn vị tham gia tổ chức lễ hội), khó khăn thứ nhất là tư liệu lịch sử về nghi thức này gần như không có, sử sách chỉ mô tả vua đi cày rất ngắn gọn mà không có chi tiết về trang phục, do đó Ban tổ chức phải tưởng tượng dựa trên những tài liệu gián tiếp. Khó khăn nữa là nếu dựa vào trang phục của các vị vua thì biết dựa theo triều nào? Dựa vào thời Nguyễn, Lê cũng khó, mà phỏng theo các thời trước đó như Lý, Trần thì liệu có hợp lý?

Chủ tịch tỉnh Hà Nam Trần Xuân Lộc đang thực hiện nghi thức cày tịch điền đầu Xuân 2009 Ảnh: Trung Kiên

Ông Quang cũng cho biết thêm, một số khó khăn khác của BTC là việc kết hợp các “phụ kiện”, chi tiết khác trong trang phục như dải băng, mũ, giày; sự chấp nhận của những người..

Com lê hay bà ba?

TS Bùi Quang Thắng, Tổng đạo diễn lễ hội nhấn mạnh: Lễ hội tịch điền này đóng vai trò một bối cảnh văn hóa mà ở đó các nhà lãnh đạo phát biểu những chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về nông thôn, nông nghiệp và nông dân hiện nay. Vì vậy trang phục không cần theo lối cũ. “Chúng tôi không chủ trương phục nguyên lễ tịch điền của các triều đại phong kiến”, ông Thắng nói.

Ông Thắng đưa ra phương án: các vị lãnh đạo vẫn mặc com lê, khoác thêm áo nâu bên ngoài và đeo một dải băng. Theo ông, các vị lãnh đạo còn có nhiều công việc khác trong lễ hội, như đọc diễn văn, chứ không chỉ đến để cày. Hơn nữa, lễ hội tổ chức ở ngoài trời, việc thay trang phục rất khó khăn, không phải muốn thay lúc nào cũng được.

Khác với ý kiến của TS Thắng, PGS-TS Trịnh Đình Tùng (Hội Giáo dục lịch sử) dứt khoát cho rằng “Không thể mặc com lê!”. Theo ông Tùng, trang phục phải mang đặc trưng của dân tộc, chẳng hạn áo bà ba. Cụ thể là người đứng đầu có thể mặc áo bà ba lụa màu vàng, còn những vị quan chức khác có thể mặc các màu khác nhau. Đi theo áo là quần chùng, ống thẳng. Ông cũng gợi ý có thể dựa theo trang phục của các tượng đài đã được thừa nhận như tượng Trần Hưng Đạo, Quang Trung, Lý Thái Tổ…

Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Phạm Trung (Viện Mỹ thuật Việt Nam) lại cho rằng việc dàn dựng lễ hội với hình ảnh vị lãnh đạo đi cày ở thế kỷ 21, dù chỉ mang tính tượng trưng, là khó chấp nhận về văn hóa. Do đó, theo ông Trung, chỉ nên duy trì ở cấp độ lãnh đạo địa phương và có phần diễn xướng của một bô lão “vào vai” vua, mặc quần áo vua đi cày, theo sau là hai cô thanh nữ vẩy thóc, cầu mùa màng tốt tươi.